ИЗБЕГНУВАЈТЕ ЈА ИЛИНДЕНСКА: Сообраќајка кај Зоолошка градина го закочува сообраќајот!

policija1Центарот за управување и контрола на сообраќајот на Град Скопје ги известува сите учесници во сообраќајот дека пред малку, на самата крстосница помеѓу булеварите Илинден и улицата Френклин Рузвелт во близина на Зоолошката градина, се случи сообраќајна незгода, сообраќајот се одвива нормално, но ЦУКС сепак апелира до сите што се движат кон овој потег да бидат внимателни, да ја прилагодат својата брзина на движење според условите на патот или да изберат алтернативни траси на движење за да стигнат до посакуваната дестинација.

Дожд од метеори и 8 нешта кои не смеете да ги пропуштите на небото во Октомври

Спремете се за да го видите зелениот гигант, метеорски дождови, и многу повеќе во овој месец. Светлиот метеор ленти на небото за време на годишниот Quadrantid дожд од метеори, фотографиран во близина на историскиот град Damghan, Иран. Престојниов месец носи паѓање на ѕвезди, гледање на многу убави планети, и многу повеќе причини за да погледнете нагоре во ѕвезденото небо. Можеби ќе имате можност да ја фатите и морничавата пирамида во облик на зодијачките светлина. Значи избришете го правот од вашите двогледи и обележете си на вашиот календар.

Меркур во најдобро светло – прва недела од Октомври

Љубителите на вселената оваа недела ќе добијат шанса да го видат Меркур, планетата која е тешко да се погледне со голо око. Погледнете ја најскриената планета во Сончевиот систем,која е најдалеку од нашата планета.Тоа може да го направите околу 45 минути пред да изгрее сонцето и да успеете да ја видите планетата која е најтешка да се погледне со голо око.

01-october-sky-meteor-shower-adapt-590-1

Меркур е најдалечната планета во Сончевиот систем, само малку поголем од Месечината на Земјата. И се наоѓа многу блиску до сонцето па затоа една орбита за да се заврте околу ѕвездата трае само 88 дена. За да се види Меркур, барај те слаба ѕвезда како објект, осум степени над хоризонтот, еднаква на ширината на стегната тупаница со испружена рака.

03-october-sky-uranus-adapt-590-1

Планетата ќе биде во својата видливост, бидејќи ќе биде повисок на источнотт небото, далеку од сјајот на изгрејсонцето.За да ја воочите планетата треба да имате двоглед кој ќе ви помогне да ја пратите планетата и младата месечина во сјајот на зората и самракот. Исто така, дури и мал телескоп може да го открие Меркур како диск кој се појавува половина осветлен, како мала верзија на четвртина месечина.

Еве некои од другите возбудливи астрономски чуда за оваа недела. Зодијачка светлина која е со триаголен сјај,најдобро се гледа навечер.

Зодијачка Светлини октомври 1-15 Почнувајќи околу еден часот пред изгрејсонцето во саботата, 1 октомври и ќе трае во следните две недели,луѓето од северната хемисфера може да фатат еден од најпознатите неостварливи астрономските појави видливо на небото на зодијачката светлина. Оваа пирамида во облик на зрак на светлината е лесно да се помеша со светлината на градот, се гледа само преку темниот хоризонт во селата, и исто така е наречена ‘лажна зора’. Но, оваа светлина е повеќе етерична; тоа е предизвикано од сончевата светлина која се рефлектира од космичка прашина помеѓу планетите.

Orionids рампата на октомври 2

02-october-sky-zodiacal_light-adapt-590-1

Неколку часа пред зори, дожд од метеорот Orionid започнува со посипување на ѕвезди. Но најдоброто од овашоу ќе го достигне врвот на 21 Октомври со дури 20 паѓања на ѕвезди на час.

Ако никогаш не сте слушнале за Orionid , веројатно сте слушнале за неговиот извор. Ѕвездите кои паѓаат што ги гледате сега се дел од остатоците од најпознатата комета , Халеевата комета.

Месечината и Венера на октомври 3

Половина час после зајдисонцето, погледнете кон југозападниот дел од небото за минимално младата месечина како се спарувасо светла ѕвезда налик на Венера. Два објекти ќе бидат само пет степени раздалечени од еданквоста на ширината на три прста заедно.

Зелениот мразен гигант Уран ќе биде во своето најдобро светло само во овој период од оваа година.

Зелениот мраз, гигантот Уран ќе биде во својата најголема и најсветла точка во нашето небо за 2016 година.

04-october-sky-taurus-adapt-590-1

05-october-sky-leo-adapt-590-1

Уран ќе се појави спроти сонцето на небото и изгрева на исток по зајдисонце во соѕвездието Риби. Во непосредна близина на полна месечина ќе го направи тоа полесно да се најде на дискот и ќе изгледаат мали за планетата помалку од четири степени под месечината. Двата објекта треба лесно да се вклопуваат во видното поле на стандарден двоглед.

Може да се обидете со шпионирање на Уран, кој е на големината 5.7, со голо око, ако сте во темно село. Вие, сепак, може полесно да ја видите малата зелена-сина боја на дискот со двоглед или мал телескоп. Својата карактеристична боја е предизвикано од апсорпцијата на црвениот дел од спектарот на сончевата светлина од молекули на метан во атмосферата; сина и зелена боја се рефлектира назад кон нашите очи.

06-october-sky-jupiter-adapt-590-1

Погледнете во источниот дел на небото за gibbous месечина во близина на портокалова ѕвезда Алдебаран-црвено око на соѕвездието Бик.

Во Мексико, Централна Америка, југоисточниот дел на Канада, на источниот дел на САД, Јужна Европа, и северозападна Африка треба да се гледт капакот на месечината, или окултизмот, Алдебаран.

Orionids Врв на октомври 21

Изгледот на Orionids со бројката на ѕвезди кои паѓаат од 20 паѓања на ѕвезди во 1 час ќе биде видлива само од темните локации.

Метеор ќе се појави да зрачи од северниот дел на соѕвездието Орион Хантер, кој се издига во североисточниот дел само пред локалната полноќ на средината на северната географска ширина во ова време од годината.

Колку знаеме за Европа? Од каде потекнува името Европа? Каква клима има истата? Се за Европа!

Европа — еден од седумте светски континенти. Името Европа потекнува од асирскиот збор Ереб (заоѓање на Сонцето, запад), со кој Феничаните и Асировавилонците ги означувале териториите на запад. Подоцна тоа име се проширило за целиот западен дел од копното Европа. Опфаќајќи го најзападниот полуостров на Евроазија, Европа на исток се дели од Азија со водната дренажа на планината Урал, рекатаУрал, Каспиското Езеро, областа Кавказ и со Црното Море на југоисток.[2] Европа на север е обиколена со Северниот Леден Океан и други водни површини, на запад со Атлантскиот Океан, на југ соСредоземното Море и Црното Море и со други водни патишта на југоисток. Сепак границите на Европа – концепт кој датира уште од антиката-се произволни, бидејќи самиот поим континент може да имакултурно или политичко значење или пак физиогеографско.

Европа е вториот најмал континент во светот според површина, опфаќајќи 10.180.000 км² или 2% од целокупната површина на Земјата или околу 6.8% од земјината површина. Од приближно 50 држави во Европа, Русија е најголема и површински и според населеност (иако државата се протега и низ Европа и низ Азија), додека Ватикан е најмала. Европа е третиот најнаселен континент по Азија и Африка, со популација од 731 милиони или околу 11% од светското население.

Европа, особено Cтара Грција, е родно место на западната култура[3]. Европа има многу значајна улога во светските настани од XVI. век па натаму, особено по почетокот на колонизацијата. Помеѓу XVI. и XX. век, европски нации ги имаат контролирано Америка, најголем дел од Африка, Океанија и големи делови од Азија. Двете светски војни во најголем дел се фокусирани на Европа, придонесувајќи до одредени судири настанати во средината на XX. век помеѓу САД и Советскиот Сојуз.[4] За време на студената војна, Европа е поделена со железна завеса помеѓу НАТО на запад и Варшавскиот пакт на исток. Европската интеграција доведува до создавање на Советот на Европа и Европската Унија во Западна Европа, кои се прошируваат источно по падот на Советскиот Сојуз во 1991.

Европа
Europe (orthographic projection).svg
Површина 10.180.000 км2o[›]
Население 731.000.000o[›] (март 2009)
Густина 70/км2
Демоним Европејци
Држави 50 (Список на држави)
Јазици Список на јазици
Часовни појаси UTC до UTC+5
НИД .eu (Европска унија)
Најголеми градови

Етимологија

Во старогрчката митологија, Европа е феникиска принцеза која Зевс ја грабнал заземајќи облик на прекрасен бел бик. Ја однел на островот Крит каде таа ги родила Минос, Радамант и Сарпедон. За Хомер, Европа (грчки: Εὐρώπη, Eurṓpē) била митолошка кралица на Крит, не географско одредиште. Подоцна, со Еуропа се именувала централно-северна Грција, а до 500 п.н.е нејзиното значење се проширило до островите на север.

Името Европа има неодредена етимологија.[5] Една теорија предложува дека зборот има грчки корени со значење пространо (eur-) и око (op-, opt-), оттаму Eurṓpē, „пространа“, „изразито видлива“ (споредено со glaukōpis (сиво-ока) Атена или boōpis(говедо-ока) Хера). Пространо бил епитет за самата Земја во реконструираната индоевропска религија.[6] Друга теорија тврди дека зборот е всушност производ на семитски збор како што акадското значење на erebu „да падне, да тргне“[7] е сродно со феникиското ‘ereb „вечер, запад“ и арапското Магреб, хебрејско ma’ariv (видете Ереб, на праиндоевропски *h1regʷos, „темнина“). Како и да е, М. Л. Вест наведува дека „фонолошки, поврзаност помеѓу името на Европа и која било форма на семитскиот збор речиси не постои“.[8]

Повеќе важни светски јазици користат зборови изведени од „Европа“ за да го опишат „континетот“ (полуостровот). Кинескиот, на пример, го користи зборот Ōuzhōu (歐洲), што е кратенка од транслитерационото име Ōuluóbā zhōu (歐羅巴洲); сепак, во некои турски јазици името Frengistan (земја на Франките) вообичаено се користи кога се мисли на Европа, покрај официјални имиња како Avrupa или Evropa.[9]

Историја

Homo georgicus, кој живеел пред околу 1,8 милиони години во Грузија, е најрано откриениот хоминид во Европа.[10] Останати остатоци од хоминиди, датираат од пред околу 1 милион години, се откриени во Атапуерка, Шпанија.[11] Неандерталец (именуван по долината Неандертал во Германија) се појвил во Европа пред околу 150.000 години, а исчезнува од фосилните записи пред околу 30.000 години. Неандерталците биле протерани од денешните (Кромањонци), кои се појавиле во Европа пред околу 40.000 години.[12]

Периодот на неолитска Европа—обележан од одгледувањето на жита и одгледувањето добиток, зголемениот број на населеност и распространата употреба на грчарството—започнал околу 7.000 п.н.е. во Грција и на Балканот, најверојатно под влијание на Мала Азија и Блискиот Исток. Се распространува од југоисточна Европа по долините на реките Дунав и Рајна (Култура на линеарно грнчарство) и по Средоземното море (Техника имресо). Помеѓу 4.500 и 3.000 п.н.е. овие централни европски неолитски култури се развиле низ западот и северот, пренесувајќи штотуку здобиени вештини во произведување на бакарни артефакти. Во Западна Европа неолитот не се карактеризирал по големи агрикултурни живеалишта туку по земјени споменици, како насипи, гробни насипи имегалитски гробници.[13] Културата на производство на секири напреднала со преминот од неолит во енеолит. За време на овој период огромни мегалитски споменици, како Мегалитските храмови на Малта и Стоунхенџ, се конструирале низ Западна и Јужна Европа.[14][15] Европската бронзена доба започнала во доцниот трет милениум п.н.е. со културата на производство на пехари.

Европската железно доба започнува околу 800 п.н.е., со халштатската култура. Колонизацијата на феникијци во железно добата придонело за подем на раните медитерански градови. Раниот период на железното доба на Италија и Грција од околу VIII. век п.н.е. постепено придонело во подем на историската Антика.

Географска положба

Карта на културните и географски региони во Европа според ЕУ.

Европа е западниот полуостров на најголемата копнена маса на Земјата, која се нарекува Евроазија. Иако Природно е поврзана со Азија, поради историските, културните, политичките и стопанските одлики се издвојува како посебен континент. Во однос на екваторот се наоѓа на северната хемисфера, а во однос на почетниот меридијан со поголемиот дел од територијата се простира на иточната полутопка. Се простира меѓу Средоземно Море на југ и Северниот Леден Океан на север и меѓу Атлански Океан на запад и планината Урал на исток. Поточно, крајните точки на европското копно се:

Место Држава Координати Точка
рт’ Мароки Шпанија 360° 02’сгш најјужна
рт’ Норткин Норвешка 760° 06’сгш најсеверна
рт’ Рока Португалија 09° 30’згд најзападна
на пл. Урал Русија 65° игд најисточна

Географската положба на Европа и овозможува излез на Атлантски Океан и на Средоземно Море. Благодарение на Гибралтарски Проток и на Суецки Канал се одвива најмасовен поморски сообраќај во светот. Оддалеченоста од Африка е 14 км кај Гибралтар и 140 км кај Сицилија, а врската со Азија преку Суецки Канал, Босфор и Дарданели и пепосредната граница спрема Азија (со должина од околу 4000 км, од кои 3300 км се по планината Урал и реката Урал и уште околу 700 км до удолината Манич) за Европа обезбедуваат централна географска положба во светски рамки. Во прилог на тоа е и комуникацијата на Европа со Северна Америка преку Атлантски Океан, на одалеченост од околу 5900 км. [16]

Граници на Европа

Границите на Европа се протегаат по источното подножје на планината Урал – реката УралКасписко Езеро – Удолината МаничЦрно МореБосфорМраморно МореДарданелиЕгејско МореСредоземно МореАтлантски ОкеанСеверен Леден Океан. Во Европа покрај крајбрежните се вбројуваат и поголеми острови, како што се: Нова Земја, Земја на Франц Јосиф, Свалбард, Мачкин Остров, Јан Маен, Исланд, Фарските Острови, Велика Британија и Ирска, како и островите во Средоземно Море (Сицилија, Сарданија, Корзика, Крит и многу други), со исклучок на Кипар и неколку крајбрежни турски острови. Површината на Европа со островите изнесува 10.508.384 км2, или околу 2% од површината на Земјата, односно околу 7,5% од копното на Земјата.

Брегова разгранетост

Европа е втора со големиот број полуострови, заливи, протоци, фјордови и други абразивни форми се одликува со најразгранета брегова линија меѓу континенталните маси на Земјата. Големата брегова разгранетост е резултат на двете големи средоземни мориња, и тоа: Балтичко Море и Средоземно Море, каде што се наоѓаат поголемиот број издвоени мориња, заливи, острови и полуострови.

Во северните делови на Европа бреговата разгранетост ја создаваат бреговите на Белото Море, кое со повеќе заливи длабоко навлегува во копното меѓу полуостровите Кола и Канин. Во Баренцово Море се наоѓаат островите Нова Земја, Земјата на Франц Јосеф и Свалбард; разгранетиот норвешки брег има илјадници мали острови и многубројни тесни и издолжени заливи, наречени фјордови. Ваквата брегова линија продолжува кон западните делови на Европа, каде што од Северно Море, преку протоците Скагерак и Категат меѓу Скандинавски Полуостров и полуостровот Јулијанд длабоко во копното навлегува Балтичкото Моресо Ботнискиот, Финскиот и Ришкиот Залив.[17]

Островот Велика Британија

Бреговата разгранетост на западниот брег на Европа ја прават бреговите на полуостровот Јуланд, Нормандија, Бретања и Перинејскиот Полуостров, како и островите Велика Британија, Ирска и Исланд. Во овој дел особено се карактеристични Северно Море, каналот Ла Манш и Баскиски Залив.

Пиринејски Полуостров (сателитска снимка од вселената)

Југоисточниот брег на Европа со трите големи полуострови (Пиринејски Полуостров, Апенински Полуостров и Балкански Полуостров) и со многубројните поголеми и помали острови, како што се: Сицилија, Сардинија, Корзика, Крит, Балеарски Острови итн. – е најразгранет. Почнувајќи од Гибралтарски Проток, Средоземно Море се разгранува на повеќе внатрешни мориња, како што се: Лигурско Море, Тиренско Море, Јонско Море, Јадранско Море, Критско Море, Егејско Море, Мраморно Море, Црно Море и Азовско Море. Во наведените мориња се наоѓаат голем број заливи, од кои покарактеристични се Лионски Залив, Џеновски Залив, Трстјански Залив, Солунски Залив, Коринтски Заливитн.

Гибралтарски Полуостров (поглед од северозапад)

Меѓу морињата се наоѓаат повеќе протоци, како што се: Гибралтарски Проток, Сицилијански Премин, Месински Теснец, Отранска Врата, Дарданели, Босфор, Керчанска Врата,Ересунд, Големиот Белт и Малиот Белт.

Бреговите на Европа се со должина од околу 41.000 км, што значи дека на секои 1.000 км2 има по 4,1 км брегова линија. Со најголема разгранетост се одликуваат норвешкиот, хрватскиот и грчкиот брег. На вака разгранетиот брег се изградени голем број пристаништа со мошне развиен бродски сообраќај, кој преку Гибралтар и Западна Европа се одвива кон Северна и кон Јужна Америка, а преку Гибралтар и Суецки Канал се одвива кон Азија и кон Австралија. Многу е значаен, условно кажано, локалниот воден сообраќај на европските пристаништа.[18]

Релјеф

Планина Урал

Територијата на Европа се одликува со разновиден релјеф. Во основа, предвидуваат низински и планински релјефи. Низините во Европа зафаќаат околу 84% (60% се простори од 0 до 200 м, 24% се од 200 до 500 метри надморска височина), а само 16% е ридско-планински релјеф со над 500 м надморска височина. Најкарактеристична еИсточноевропска Низина која од планината Урал и Касписко Езеро на исток непрекинато се простира преку северните делови на Средна Европа, а потоа покрај западниот брег продолжува до планините Пиринеи. Ги зафаќа и источните делови на Скандинавски Полуостров и поголемиот дел од териториите на Велика Британија и Ирска. Како посебни се издвојуваат Панонска Низина, по средниот тек на Дунав, меѓу Алпите, Карпатите и Динаридите, потоа Влашка Низина во долениот тек на реката Дунав меѓу Трансилвански Алпии планината Балкан и Ломбардиска Низина во Северна Италија.[19]

Река Лаба

Наведените низини се главни средишта на населеност, густ сообраќај, комуникации и развиено стопанство во Европа. Во оваа смисла осовено е карактеристична Прибалтичка Низина меѓу реките Лаба и Њемен.[20]

Релјефна карта на Европа

Планините во Европа зафаќаат околу 16% од територијата. Тие не претставуваат компактна целина. Се издвојуваат неколку планински системи, кои главно се наоѓаат јужно од западниот дел на Источноевропска Низина. Географски најкарактеристични се Алпите со највисокиот врв – Мон Блан (4.810 м), од каде што кон југ се протегаат Апенините со врвот Гран Сасо (2.914 м) Динаридите со врвот Маја и Езерце (2.694 м) и Шарско-пиндиските Планини со врвот Голем Кораб (2.764 м), Стара Планина или Балкан со Ботев врв(2.376 м), планините Родопи со врвот Мусала (2.925 м). Како посебни се издвојуваат Скандинавски Планини, Француски централен масив, Пиринеите и повеќе планински масиви на Пиринејски Полуостров. Планински масиви се присутни и на поголемите планини Етна на Сицилија (3.269 м), Ватнајекидл на Исланд и Силоритис на Крит. Комуникацијата меѓу големата европска низина на север и Средоземјето се одвива низ неколку покарактеристични природни отвори и превали. Такви се: превалот Бренер наАлпите (1.372 м) кој ги поврзува Германија и Италија, отворот по реката Дунав помеѓу Бугарија и Виенкиот Басен, приморските рабови на Пиринеите, Ѓердапска Клисура меѓуПанонија и Влашка Низина и други. На територијата на Европа се развиени повеќе типови релјеф, како: особено изразен флувијаленн, абразвиен, глацијален и карстен релјеф, со поголем број котлини, висорамнини и платоа, како и песочни дини.[21]

Разместеност на Европската Низина

Низините го зафаќаат најголемиот простор од релјефот на Европа. Најголема е Европска Низина. Таа се протега на север од Пиринеите и од Бискајски Залив на запад сè допланината Урал на исток. Оваа низина е најширока во нејзините источни делови и се вика Источноевропска Низина. По површина опфаќа речиси една половина од континентот Европа. Само на одделни места во оваа низина се појавуваат повисоки ридести области чија височина не поминува 400 метри. Оваа низина северно од Касписко Езеро се спушта пониско и од морското ниво. Од другите низини познати се: Ломбардиска Низина во долината на реката По, Панонска Низина во средниот и Влашка Низина во долниот тек на реката Дунав. На Пиринејски Полуостров најпознати се: Андалузија и Арагонија. Сите овие низини имаат плодни почви. Тие се покриени со ситен песок и глина што се таложеле во минатото кога овие низини биле морски басени. За разлика од другите Ломбардиска Низина наастанала под дејство на наносниот материјал на реките од Алпите, бидејќи во минатото таа била залив на Јадранско Море.[22]

Клима

Според географиската положба, територијата на Европа се наоѓа во умерениот климатски појас. Во зависност од географската широчина, влијанието на океаните и на морињата, правците на движење на морските струи, правците на протегање на планинските системи, надморската височина на релјефот и правците на дување на ветровите – климата во Европа е разновидна.

Териториите на Европа, главно северно од повратникот, со островите Исланд, Нова Земја и други – се одликуваат со супполарна клима.[23] Териториите покрај бреговите на Средоземно Море се одликуваат со медитеранска клима со температури до 40°С во лето и просечни врнежи од околу 750 мм годишно. Просторот меѓу овие два појаса се карактеризира со типична умерена клима, која во западните делови под влијание на Атлански Океан (поради морската топла Голфска струја) е поблага, додека одејќи кон исток во внатрешноста на континентот (пoд влијание на континенталните влијанија на просторното азиско копно) е релативно постудена. Во источната зона од Шведска и Финска и северните делови од територијата на Русија до Црно Море и Касписко Езеро има големи температурни разлики. На север се присутни изразито ладни, снежни и ветровити зими, а на југ – жешки и суви лета.

Меѓу западната и источната климатска зона во Европа под влијание на планинските масиви се јавуваат разни модификации на климата: од медитеранска, умерено континентална до типична планинска клима карактеристична за Алпите, за Пиринеите, за Карпатите, за Динаридите, за Скандинавски Планини и други.

Во крајните југоисточни делови на Европа, во услови на мали врнежи и релативно повисоки температури, се чувствува полупустински климатски тип. Таа е особена карактеристична во Прикасписката Низика.

Општа карактеристика за климатските услови во Европа е тоа што врнежите се намалуваат движејќи се во правец од западните делови кон исток, (кои се под влијание на Голфска морска струја). Токму затоа во крајните југоисточни делови на Европа се среќава полупустинска клима.[24]

Климатско-вегетациски области

Брегова распространетост на Европа (сателитска снимка

Климатско-вегетациските области во Европа се во непосредна зависност од климатските услови. Тие, главно имаат појасно простирање. Се среќаваат: суптропски климатско-вегетациски тип, умерен и супполарен климатско-вегетациски тип. Суптропскиот климатско-вегетациски тип е распространет во приморскиот крајбрежен појас на Средоземно Море со островите. Застапена е т.н. средоземноморска (медитеранска) клима која се одликува со суви и многу топли лета и благи и врнежливи зими, претежно со врнежи од дожд. Има специфична вегетација со растителен свет од разновидни тревни и закржлавени зимзелени, дрвенести растенија отпорни на суши. Најкарактеристични се: приморски бор, дабот прнар, маслинките, лимоните, портокалите, смоквите и други. Од животинските видови карактеристични се: зајакот, лисицата, срната, дива свиња, волкот и други.[25]

Површинска температура на Голфската струја во западниот дел на Север Атлантик

Умерениот климатско-вегетациски тип го карактеризираат вериетети на атлантски умерено континентален и континентален тип. Атланскиот тип ги опфаќа крајбрежните делови на Европа што излегуваат на Атлански Океан од Пиринејски Полуостров до Норвешка, вклучувајќи ги и Велика Британија и Ирска. Под влијание на топлата Голфска струја и ветровите од запад, атлантскиот климатско-вегетациски тип се одликува со свежилета и благи и врнежливи зими. Тоа условува присуство на тревни заедници со претежно развиени листопадни шуми.[26]

Умерено континенталниот-вегетациски тип е карактеристичен за средишните делови на Европа, или, поточно, за територијата меѓу алпско-карпатскиот планински венец иБалтичко Море. Овде се судираат благите атлантски и студените континентални климатски влијанија, така што е присутна клима со умерено топли лета и умерено студени зими со доволни количества врнежи во текот на годината. Растителните заедници, освен тревите, се претставени со листопадни и зимзелени шуми. Од животинските видеови се застапени: срната, дива свиња, волкот, зајакот и други.[27]

Континенталниот климатско-вегетациски тип тип е карактеристичен за Источноевропска Низина, за Влашка Низина и за Панонска Низина. Се одликува со топли и сушни лета и остри студени зими. Овде се издвојуваат 2 вариетета, и тоа: влажен континетален и континентален стески тип. Влажниот континентален климатско-вегетациски тип е карактеристичен за посеверните делови од Источноевропска Низина. Ги опфаќа териториите јужно од тундрата со непрекинати појаси од борје, ела и смрека, а се протега од Скандинавски Полуостров до Урал и понатаму – во Азија до Тихи Океан. Овој шумски појас е познат под иметотајга. Покарактеристични животински видови се: еленот, ирвасот, дива свиња, волкот, мечката, лисицата, разни птици и други.[28]

Континеталниот степски климатско-вегетациски тип е карактеристичен за јужните делови на Источноевропска Низина спрема Црно Море (Украина, Влашка Низина и Панонска Низина). Се одликува со долги у сушни лета и суви и студени зими, така што растителната покривска е претставена со ниска тревна вегетација, позната како степа, со птисуство на листопадни шумски видови.[29]

Супполатниот климатско-вегетациски тип ги опфаќа најсеверните делови на Европа со некои од острвоите. Се одликува со многу ниски температури, долги и студени зими и кратки и свежи лета. Биогеографските заедници ги сочинуваат претставниците на тундрата со ретки и растителни тревни заедници и поларни животни: волк, зајак, лисица. На планинските системи присутни во Европа се присутни листопадни и зимзелени шуми, високопланински тревни пасишта познати како сувати и камењари, со присуство на заглечерени простори на Алпите и Скандинавски Планини.[30]

(ФОТО) Минус 91 степени: Ова е најстуденото место на светот

Научниците го пронајдоа најстуденото место на светот, на планински ланец на Антарктикот, каде температурата се спушта на минус 91 степени. На таа температура очите, носот и плуќата на човекот се смрзнуваат за само неколку минути, пишува Дејли меил.

Најстуденото место на светот е сместено на 3799 метри надморска височина, на планината Dome Fuјi. Научниците веруваат дека на некои места на оваа планина температурата е уште пониска, затоа што сателитите ја мерат просечната температура.

Најстудено населено место на светот и натаму останува руското село Ојмјакон, каде просечната температура во јануари е минус 50 степени.

Каде точно и што точно е Ојмјакон:

Ојмјакон (руски: Оймякон, јакутски: Өймөкөөн) е село во Република Јакутија, Русија. Се наоѓа на левиот брег на реката Индигирка. Името на селото означува „вода што не замрзнува“ и потекнува од тоа што крај него има топол извор.

Географија

Селото се наоѓа во источниот дел на Јакутија и брои 521 жител. Ојмјакон се наоѓа блиску до поларниот круг и времетраењето на денот варира од 3 часа преку декември до 21 часа во текот на краткото сибирско лето, кога ноќите се „бели“ и е светло речиси преку целото деноноќие. Селото се наоѓа на околу 750 м надморска висина.

Клима

Ојмјакон е најстуденото населено место на Земјата и затоа го носи името „Северен пол на студот“. Најниската измерена температура изнесува -68°С во метеоролошката станица Томтор во 1933 г. Според неофицијални извори, температурата во селото паднала и до -82 °C во 1916 г. Другиот претендент за најниска измерена температура е јакутскиот град Верхојанск, којшто се наоѓа зад поларниот круг.

–  Село  –
Oymyakon forests.jpg
Шума во близина на Ојмјакон
Ојмјакон се наоѓа во Русија

Ојмјакон
Местоположба на Ојмјакон во Russia
Координати: 63°27′39″ СГШ 142°47′09″ ИГД

Админ. статус
Земја Русија
Фед. субјект Јакутија
Админ. реон Ојмјаконски реон
Статистики
Население (2010) 472 жит.
Часовен појас [1]
Пошт. бр. 678752
Повик. бр. +7 41154

 

najladno-300x199

Облакот што победи на National Geographic

Прекрасна драматична фотка од супер-ќелија (огромен облак што се создава при бура) го доби првото место на годинашниот натпревар за фотки од патување на National Geographic.
pixel-mk-oblakot-shto-pobedi-na-national-geographic-8117

Зад објективот стоел Марко Kорошец од Словенија, а фотката ја претставува моќта на бурите во Северна Америка. Ваквите супер-ќелии се најчести во високите предели на САД. „Тоа е прекрасна структура создадена од Мајка Природа, а во исто време е многу опасна“, објаснил Корошец. „Решив да ја пријавам фотката бидејќи изгледа надреално и ни покажува колку сме мали во однос на природата“. Еден од судиите вака ја опишал фотката: „Лудата форма на вонземско летало дава впечаток дека ќе го вшмука околниот дел како чаршаф во правосмукалка. Напнатоста на самата слика ме тера постојано да ја гледам“. Во продолжение, дел од фотките кои ги собраа највисоките места на листата:

pixel-mk-oblakot-shto-pobedi-na-national-geographic-8118

pixel-mk-oblakot-shto-pobedi-na-national-geographic-8119

pixel-mk-oblakot-shto-pobedi-na-national-geographic-8120

pixel-mk-oblakot-shto-pobedi-na-national-geographic-8122

pixel-mk-oblakot-shto-pobedi-na-national-geographic-8123

pixel-mk-oblakot-shto-pobedi-na-national-geographic-8124

pixel-mk-oblakot-shto-pobedi-na-national-geographic-8125

 

НАВИСТИНА МНОГУ ИТЕРЕСНО: Прочитајте се за Месечината и нејзиното настанување

Месечината е единствениот природен сателит на планетата Земја и најблиско небесно тело до неа. Просечното растојание од Земјата до Месечината изнесува 384.400 км, така што светлината од Месечината до Земјата пристигнува за 1,25 секунди.

Настанување

Се смета дека Месечината настанала пред околу 4,5 милијарди години, по судир на комети. При ударот била исфрлена голема количина материјал во Земјината орбита од кој бил обликувана Месечината. Таа и релјефно е многу интересно небесно тело.

Првиот цртеж на Месечината го направил Галилео Галилеј во 1609 година. Најниските подрачја на Месечината се огромни сиви површини кои понекогаш можат да се забележат и со голо око. Тие рамници во 1651 година Џовани Ричоли (15981671) ги нарекол мориња, иако во нив нема вода. Овие мориња не се еднолични рамници, бидејќи во нив се забележуваат набори, кои понекогаш личат на ѕидови, долги по неколку стотини километри, и пукнатини, кои личат на речни корита. По рабовите на рамниците се протегаат големи планински венци, кои носат имиња на планините на Земјата (Алпи, Апенини,Пиренеи, итн.). Највисоката точка на Месечината се наоѓа на планините Лајбниц (Leibniz), кои се наоѓаат на месечевиот јужен пол, каде некои врвови достигнуваат и 9.000 метри.

Освен планинските венци, на Месечината можат да се видат и кратери или вртачи, кои повторно носат имиња по најпознатите светски научници. Најдлабок е Њутновиот кратер (Исак Њутн), со длабочина од околу 7250 м. Тие кратери се со многу голем пречник (до 300 км). Иако рабовите им изгледаат стрмни, тие се со многу мал наклон. Тоа откритие му припаѓа на Германецот Јозеф Хопман (Josef Hopmann), кој пронашол специјални методи за истражување со помош на должината на сенките. На Месечината се откриени околу 30 илјади кратери.

Карактеристики

Месечината е цврсто небесно тело со пречник од 3473,3 км. По површина, таа е 14 пати, по обем е 50 пати, а по маса е 80 пати помала од Земјата. Гравитацијата на Месечината е шест пати помала отколку онаа на Земјата.

На Месечината нема атмосфера за да може да се пренесува звук, а поради немањето атмосфера Месечината многу брзо се лади и се загрева. Во текот на еден месечев ден, кој трае 14 земски дена, температурата се искачува на +120 °C, а во текот на ноќта се спушта до -160°С. Токму овие промени се причина нејзината површината да биде пустинска и безживотна, составена од карпи и длабок слој на прав. Месечината била покриена со кратери формирани од астероиди кои паѓале на месечината по нејзиното создавање. Некои од нив ја пробиле месечевата кора, при што лавата истекла на површината. Тоа се темните „мориња“ кои можат да се видат од Земјата.

Месечината околу Земјата се движи по елипсеста патека со просечна брзина од 1,02 км/сек, и поминува дневен лак од 13 степени и 10 минути. Едно цело свртување околу Земјата прави за 27 денови, 7 часа и 11,5 секунди[1] , што се нарекува сидерички месец. Месечевата патека е подложна на силни температурни вибрации што ги предизвикува Сонцето, па наклонот на патеката спрема еклиптиката во текот на 173 денови се менува од 5 степени до 5 степени и 18 минути.

Гравитацијата на Земјата ја врти Месечината околу нејзината орбита. Месечината се оддалечува 3-4 cm од Земјата. Гравитацијата на Месечината ги привлекува нашите океани, предизвикувајќи “прилив“ (плима) и “одлив“ (осека) и го забавува ротирањето на планетата Земја за еден стоти дел од секундата на еден век. Ние, од Земјата постојано ја гледаме истата страна на Месечината. Имено, околу 40 % од површината на Месечината за нас е невидлива.

Месечеви мени

Приказ на месечевите мени

Поради постојаното менување на положбата во однос на Сонцето и Земјата, Месечината е различно осветлена, па затоа од Земјата можат да се забележат различни месечеви мени, од кои покарактеристични се четири:

  • млада Месечина (Месечината е невидлива, освен за веме на замрачување на Сонцето)
  • прва четвртина (Месечината е видлива навечер, и заоѓа на полноќ)
  • полна Месечина (Месечината е видлива преку цела ноќ)
  • последна четвртина (Месечината се појавува на полноќ и е видлива до излегувањето на Сонцето)

Инаку, сите месечеви мени се: Млада Месечина, Прва фаза (новина), Прва четвртина, Последна фаза на осветлување, Полна Месечина, Прва фаза назатемнување, Последна четвртина, Последна фаза на затемнување.

Времето на движење на Месечината околу Земјата се нарекува лунарен т.е. синодички месец[2] или лунација. Бидејќи на Месечината и се потребни 29 дена, 12 часа, 44 минути и 2,8 секунди да го заврши своето движење околу Земјата, времето од еден со следниот месечев месец варира меѓу 29 и 30 дена, а бидејќи восоларната година има 12 лунации, овој период се нарекува уште и лунарна година. Доколку се земат предид овие бројки при пресметување на 12 месеци во текот на една година, тогаш годишниот збир на денови во годината би изнесувал 354 дена, што е за 11 или 12 дена помалку од деновите во тропската или соларна (сончева) година.

Својства на Месечевата атмосфера

Поглед на Земјата од Месечевата орбита во текот на мисијата на Аполо 8

Состав на Месечевата кора

Хемиски состав на Месечевата кора
кислород
43
силициум
21
алуминиум
10
железо
9
калциум
9
магнезиум
5
титаниум
2
никел
0.6
натриум
0.3
хром
0.2
калиум
0.1
манган
0.1
сулфур
0.1

Човекот на Месечината

Нил Армстронг и знамето на САД

На 20 јули 1969 г. космонаутите Нил Армстронг и Едвин Олдрин, со космичкиот брод „Аполо 11“ први стапнаа на површината на Месечината. Тогаш Нил Армстронг изјавил: „Ова е мал чекор за човекот, но голем зачовештвото

Месечината како тема во уметноста и во популарната култура

Месечината се јавува како тема во бројни дела од уметноста и популарната култура, како:

  • „Повредената месечина“ – песна на македонскиот писател Славко Јаневски.[3]
  • „Месечината и чакалите“ – песна на македонскиот писател Славко Јаневски.[4]
  • „Месечева светлина“ – песна на францускиот поет Пол Верлен.[5]
  • „Луната бела“ – песна на францускиот поет Пол Верлен.[6]
  • „Месечина“ – песна на францускиот поет Пол Верлен.[7]
  • „На Месечината“ – песна на Јохан Волфганг Гете.[8]
  • „Мојот роденден и младата месечина“ – песна на египетскиот поет Ахмед Шавки.[9]
  • „Леб, хашиш и месечината“ – песна на сирискиот поет Низар Кабани.[10]
  • „Дрвото на месечината“ – песна на ирачкиот поет Назик ал-Мелаике.[11]
  • „Шираската месечина“ – песна на ирачкиот поет Абдул Вехаб ал-Беати.[12]
  • „Сафари по Месечината“ (Moon Safari) – албум на француската група „Ер (Air)“ од 1998 година.[13]
  • „Прошетка по Месечината“ (Walking on the Moon) – песна на британската рок-групаПолис“ (The Police) од 1979 година.[14]

Дали откритието на подводен кратер може да ја објасни мистеријата на Бермундскиот Триаголник?

Ова е една од најголемите мистерии на нашата планета : Зошто Бермундскиот Триаголник потонал многу бродови и срушил голем број на летала?

Научниците веруваат дека се чекор поблиску до разоткривањето на големата мистерија октако открија серија на подводни кратери на дното на Баренцовото Море, близу брегот на Норвешка.

Иако не е блиску до Бермундскиот Триаголник, кој се протега од Флорида до Пуерто Рико и островот Бермуда, се надеваат дека кратерите се клучни при конечно разоткривање на овој чуден феномен.

Кратерите, кои се измерени и до 800 метри ширина и 45 метри длабочина, се верува дека се креирани од страна на метан кој се насобирал во седиментите на дното на океанот блиску до брегот на Норвешка. Тие испуштаат метан преку дното во водата, кој гас после се искачува на површината.

0ffef26069e4fac84ceeb058b7e06036

“Повеќе големи кратери постојат на дното на морето во западниот дел на Баренцовото Море….и се веројатно причина за создавање на големо испуштање на гас во водата.” истражувачите на Арктичкиот Универзитет од Норвешла велат за Sunday Times.

“Областа каде се наоѓаат кратерите претставуваат една од најголемите жешки точки на плитко исфрлање на морски метан во Арктикот.”

Детали од истрагата ќе бидат објавени на состанокот на Европската Унија на Геонаучници, каде експерти ќе анализираат дали тие гасови се можат да ја загрозат безбедноста на некој брод.

46e8550dddd633ca6c47947147ff3fcb

Таа можност е претходно истражувана од страна на Игор Јелстов од Институтот Трофимук велејќи : “Има верзија (на теории) дека Бермундскиот Триаголник е последица на испуштање на гасови во водата.”

“Тие почнуваат активно да се разградуваат со лед од метан претварајќи се во гас. Се случува слично како лавина, како некоја нуклеарна реакција, испуштајќи голема количина на гас.”

“Ова го прави океанот да се загрева и бродовите да потонуваат во води измешани со голема пропорција на гас.”

Мистерија , Бермундски Триаголник

Погледнете ја целата Историја за вулканот Етна

Етна (итал. Etna или Mongibello; лат. Aetna) е стромболски вулкан на источниот брег на Сицилија.

Нејзиното арапско име било Џебел Уламат („Огнена планина“). Етна е најголемиот активен вулкан во Европа со височина од 3,329 метри, но тоа варира според ерупциите. Планината е пониска за 21 метар од 1981.

Таа е највисока планина во Италија јужно од Алпите. Етна зафаќа простор од 1,190 km² со основа на периметарот од 140 км. ,,

Етна е најголем од трите активни вулкани во Италија, со тоа што е два пати поголем од вториот најголем вулкан во Италија, Везув. Исто така Етна е и еден од најактивните вулкани во светот.

Плодната вулканска почва го поддржува земјоделството, поволна е за одгледување лозје и разни видови овошје кои се распространети во долните делови на планината.

Легендата за Киклопските карпи

Податотека:Etna na Sicilija.jpg

Етна, најголемиот активен вулкан во светот

Недалеку од Катанија, на источниот брег на Сицилија, лежат три огромни карпи познати под името Скољи деи Киклопи- Киклопски карпи. Тие се од вулканско потекло и се сосема поинакви од отанатите карпи крај овој брег.Грчкиот мит раскажува дека чудовиштето ги фрлило трите сосема идентични камења врз бродот на јунакот Одисеј, еден од хероите на Тројанската војна. Грчкиот поет Хомер од 8 в пр.н.е во својата ,,Одисеја” разскажува како јунакот и неговите другари на Сицилија ги заробиле киклопи, џинови што јадат луѓе. Водач на киклопите бил грдиот Полифем, кој имал само едно око на средината на челото. Додека Полифем спиел, Одисеј и неговите придружници во окото му забоделе зашилена и вжарена маслинова гранка.Потоа побегнале, спасувајќи си ги животите а и бродот. Иако го заслепеле и му задале ужасна болка, киклопот се уште можел да ги гаѓа фрлајќи камења од планинската падина.Не ги погодил, а карпите и денес стојат таму каде што паднале и потсетуваат на силата на тоа чудовиште. Ако се погледне дваесетина километри кон внатрешноста на копното, високо над нежното сицилијанско небо ќе го видите врвот на вулканот Етна.Длапката на неговиот кратер потсетува на окото на џинот.

Силни ерупции

Етна повеќепати во историјата покажала способност да исфрла камења големи како киклопските карпи, а својата сила на спектакуларен начин ни ја докажува и денес. Зачувани се пишани извори за големите ерупции во 475 и 369г пр.н.е., потоа во 812 или 1169г, како и во 14 век. Во 1669г. Етна се распукала од врвот до дното и од неа се излеале милиони тони лава што тогаш ја уништила цела Катанија и околината.Помали ерупции се случувале пред и потоа-само во 20век имало повеќе од 10-редовно ги уништуваат земјоделските површини и ги палат селата. Иако сведоштвата за активноста на Етна допираат во минатото се до митските времиња, таа е релативно млад вулкан. Се појавила од морето пред околу милион години, а нејзината прва ерупција се случила околу милион години подоцна. Денес Етна е најголемиот активен вулкан во Европа, подножјето има пречник од околу 160км и се простира во област со големина на Лондон и околината. Висината на Етна е променлива исто како и кај многу други вулкани. Во овој момент, нејзиниот врв се наоѓа на висина од 3.320м. Но, пред околу сто години бил повисок за 30м. Поради постојаните ерупции доаѓа до поместување на врвот, имено, конусниот врв се вовлекува и зад себе остава вдлабнатина во форма на чинија нарлена калдера, а во близина се создаваат нови конусни врвови. Пред денешниот вев постоеле најмалку два, а на страната од вулканот се наоѓа калдера со неверојатна големина: голема дупка со пречник од 20 км. чии падини стрмно паѓаат дури 900м. Сите тие непрекинати промени оставаат непријатен впечаток дека пред себе имате едно огромно примитивно живо суштество. Впечатокот го надополнува избивањето на чадот и пареата од фумаролите(отвори од каде излегува чадот) и од малите кратери, што асоцира на дишење. Исто како и другите активни вулкани и Етна може да се споредува со полупропустлив вентил што ја затвора слабата точка на Земјината кора. Се смета дека ерупциите на Етна доаѓаат од резервоарот со лава, долг околу 30км и длабок околу 4км. Резервоарот е сместен под планината, а ерупциите се хранат со огромно количество вжарен материјал, кој избива под притисок на гасовите под кората. Огромниот притисок се повеќе расте и бара излез како на страните , така и на врвот на вулканот и на крајот се појавува на површината како огнена фонтана од сулфурен гас и лава.

Плодност родена во огнот

Податотека:Etna-plodnost.jpg

Плодност родена во огнот-вулканскиот пепел создава еден од најплодните видови земјиште

Секој би помисли дека ова место не е сосема идеално за човечка населба.Сепак падините на Етна се една од најгусто населените области на Сицилија.Иако реките од вулканска лава имаат огромна разорна моќ и уриват куќи , патишта или железнички пруги, тие течат само повремено и бавно, така што ретко се случува некој да настрада. Тоа што луѓето ги привлекува се добро наводнуваните падини каде вулканскиот пепел создава еден од најплодните видови земјиште. Тука е можно да се остварат и пет берби зеленчук годишно, овошјето расте во изобилство, а богатите лозја на Етна се надалеку познати. Поради тоа, тамошните жители со бесконечна упорност ги обновувале своите села, секогаш од почеток на истото место. Жителите на оваа богата почва повеќепати низ историјата се сочувале со најсуровиот бес на оваа планета, вооружени со молитво за спас.Се смета дека еднаш или двапати лавата ја запрел превезот на света Агат, носен во поворка, а тогаш кога не успевало, локалното население ја прифаќало својата судбина со филозофско кревање на рамениците, во очекување на погодно време за да можат повторно да ги обноват своите домови. Првите обиди за да се совлада ерупцијата на вештачки начин не наишле на одобрување.Забележано е дека во 1669г. Жителите на Катанија, се обиделе да го свртат текот на лавата, копајќи ендеци пред селото.Тие биле принудени да се откажат од тоа кога сфатиле дека така лавата ќе се излее врз соседното село.

Современи методи

Кратерот на вулканот Етна

Слични проблеми се појавиле и во поново време. Во текот на ерупциите во 1991/1992г. целиот град Заферена бил евакуиран за неколку дена, а владиниот вулканолог проф.Франко Барбиери истакнал дека најголемата опасност не се заканува од широките текови на лавата што брзо се стврднува , туку од тесните потоци, што брзо се пробиваат низ каналите и тунелите шпто сами ги отвораа и така избиваат на пониските делови. Поради тоа биле ангажирани хеликоптери од италијанското воздухопловство и американски маринци за да фрлаат големи бетонски блокови, поврзани со синџири во каналите високо во планината и со динамит да ги уништуваат тунелите во пониските нивоа. За пилототе и екипажот на овие хеликоптери, летајќи низ гасови од пареа и чад, условите биле крајно опасни, но блоковите, сепак,биле прецизно поставени. Потоа блоковите паднале во делови од тунелите разурнати со динамит, ги преградиле и ја присилиле лавата да се прошири во повисоките падини каде што можела да се стврдне и да спречи создавање на нови потоци.По извесно време Зафарена била речиси сосема спасена. Неколку куќи на периферијата, сепак настрадале, а во една од нив сопственикот го покажал своето вистинско сицилијанско гостопримство, оставајќи на масата шише вино.За Етна,изморена е , па сигурно е жедна

Поглед од височина

Ако се качувате на Етна пеш, ќе ја имате пред очи природната структура на оваа област. Насади со винова лоза, портокали и пистации ги покриваат пониските падини, а потоа постепено ги заменуваат јаболка и цреши.Над нив се наоѓаат шумските падини со дабови, питоми костени, лешници и брези, а уште повисоко е областа со разлеана скаменета лава што ја обликувале временските услови.На тој дел не расте речиси ништо, освен планинско цвеќе и по некој сладок сицилијански козинец. Таму има области со вечен мраз.Во старо време мразот бил обвиткан со слоеви студена пепел и во лето го извезувале во Неапол и Рим каде што се употребувал за производство на сладолед, бидејќи тамошните благородници сметале дека тој производ е поважен од виновата лоза. Приближувајќи се до врвот се забележуваат области сосема неповолни за каков било живот – тоа е сива безлична пустелија со вулканска згура, пепел и лава низ која на одредени места се пробива пареа. Расчепеното ждрело на кратерот е обоено со оксиди и сулфати, а неговата длабочина непрекинато се менува во зависност од подигањето и спуштањето на грлото на вулканот. Сето тоа најдобро се гледа непосредно пред изгрејсонце, кога кратерот пулсира со вжарен сјај што на морепловците им служел за ориентирање уште од времето кога првите бродови пловеле по Средоземјето.А тогаш, со изгревањето на сонцето, блеснуваат цела Сицилија и Калабрија, сенката на Етна постепено се повлекува, а во далечината се надѕира Малта. Тоа се предели каде што се зачнала европската цивилизација.

Meteomax.mk медиум кој потекнува од Струга-прочитајте ги сите детали за градот Струга

Стругаград во југозападниот дел на Република Македонија и центар на Општина Струга. Градот Струга лежи во рамнината на Струшкото Поле на двата брега на реката Црн Дрим и на северниот брег наОхридското Езеро. Од Скопје е оддалечена 171 км, а од Охрид 15 км.

Струга
Поглед на Црн Дрим во Струга

Поглед на Црн Дрим во Струга

Знаме на Струга
Грб на Струга
Mестоположба
Mестоположба на Струга
Струга на картата на Македонија
Координати : 41°10′39″ СГШ 20°40′44″ ИГД

Часовен појас : CET/CEST (UTC+1/2)

Општи податоци
Име: Струга
Прекар: „Град на поезијата“
Поштенски бр.: 6330
Повикувачки бр.: (+389) 046
Автомобилска ознака: SU
Портал: struga.gov.mk
Историја
Управа
Земја: Flag of Macedonia.svg Македонија
Регион: Logo of Southwestern Region, Macedonia.svg Југозападен регион
Општина: Coat of arms of Struga Municipality.svg Општина Струга
Градоначалник: Зијадин Села
Географија
Надм. височ.: 675 м
Население
Население: 16.559
Образование:
Етнички групи: Македонци, Албанци, Власи, Турци

Етимологија

Едрилици кај Струга

Античкото име на градот е Енхалон кој на старогрчки значи јагула и во тоа време градот бил мала населба. Подоцна населбата го добива името Струга.

Името на Струга произлегува од чист и карактеристичен словенски збор. Народот од Струшко и Охридско дава две свои објаснувања за потеклото на ова име.

Според првото народно толкување, името Струга доаѓа од отворената географска положба на градот: место каде што постојано струже (дува) ветер.

Второто е сосем поинакво : Одамна некогаш македонските Словени (Брсјаци и Мијаци) во Струшко се занимавале со сточарство и во точно определено време ги дотерувале многубројните овци на стриг (стрижење волна) во близина на истекот (Устата) на Црн Дрим од Охридското Езеро. Меѓутоа, тоа може многу пологично да се поврзе со преминот низ ограда за молзење овци, наречен струга (страга, стронга).

Некои автори тврдат дека градот е наречен така заради тоа што Црн Дрим поминува низ далјаните (турски збор за место заградено со трски и друг материјал за лов на јагули и риби воопшто).

Можеби е најблиску до вистината објаснувањето дека Струга значи речен ракав, притока (во случајов истек на Црн Дрим) и тоа на место со уреди за риболов.

За првпат под словенското име Струга, градот се споменува во еден документ од XI век. Во друг документ од XVI век (Калимановата грамота) е дадена една царска повелба „приходите од рибното ловиште на град Струга да се испраќаат на Зографскиот манастир“.

ИСТОРИЈА

Струга е стара населба која потекнува од неолитскиот период. Во антиката, Струга има многу профитирано заради тоа што се наоѓала на патот Виа Игнација, кој ги поврзувал Источното и Западното Римско Царство. Археолошките наоди и откриените пишувани споменици зборуваат дека животот овде датира уште од праисторијата. Првата неолитска населба е регистрирана околу 3.000 години п.н.е. Античкото име на градот е Енхалон што значи јагула, а сегашното име Струга го добива подоцна од старословенскиот збор „страга“ што означува премин.

Претсловенски период

Врз основа на некои археолошки наоди, се претполага дека античкиот град Енхалон, најверојатно основан од припадниците на илирското племе Десарети, се наоѓал во непосредна близина на денешната рекичка Климетица. Меѓу поважните археолошки наоди спаѓаат: една надгробна плоча со релјеф (од IV век) и една стаклена ваза во боја, за која се претпоставува дека е донесена од Египет, потоа римски милјоказ и неколку стари гробови со украсни предмети и керамика, откриени при црквата Св. Ѓорѓија. Стариот историчар Полибие дава податоци за борбите меѓу древните Македонци и Илирите во Охридско и тврди дека кралот Филип II го зазел Енхалон во 334 година п.н.е. Во 148 година п.н.е. градот потпаднал под власта на Римјаните, кои го изградиле прочуениот стратешки пат Виа Игнација за да го поврзат Рим, преку Драч и Солун, со Цариград. Тој пат поминувал и низ древниот Енхалон.

Во тоа време градот Енхалон извезувал во другите области на Римската Империја земјоделски и сточарски производи, а внесувал предмети за практична употреба од злато, сребро, од метал воопшто и од стакло. Римската власт прекратила во IV век. Тогаш Охридската област била приклучена кон Епир. Речиси во исто време, почнува и ширењето на христијанството во Струшко. Се претпоставува дека прв христијански мисионер во овие краишта бил антиохискиот епископ Еразмо. Тогаш тука биле изградени повеќе цркви.[1]

Населување на Словените

По масовното навлегување на Јужните Словени, кои го преплавиле Балканскиот Полуостров, на некогашната илирска територија, крај бреговите на Охридското Езеро, стигнале припадниците на словенското племе Березити (Брсјаци). Тие дошле од исток, преку Битолско и Преспа. Березитите, несомнено, едно од најголемите македонски словенски племиња, се населиле и во Струшко, каде се измешале и со еднокрвните Мијаци, коишто таму навлегле од север.

Веројатно тогаш, кон крајот на VI или во почетокот на VII век, Березитите ја основале денешна Струга. Некои автори претпоставуваат дека Березитите нашле на тоа место пусти урнатини од многу постара несловенска населба.

Постои и друга можност за разгледување на ова прашање. Можеби древниот град живеел сè до наближувањето на Беерзитите во Охридско и Струшко, кога неговите илирски и други жители, опфатени од страв, го напуштиле и се засолниле по планините. Ако било така, Македонските Словени до темели го разурнале градот и изградиле нова населба, слична на населбите што ги правеле во општословенската прататковина, некаде зад Карпатите. Околината на новиот град мошне прилегала на некои месности во прататковината. Поточно: околу истекот (устата) на Црн Дрим се протегало големо мочуриште – што веројатно го покривало целото денешно Струшко Поле – полно со разновиден и богат растителен свет (шевар, трски и др.), а и со диви животни. Заради тоа, жителите на младата населба Струга немале зошто да се плашат од недостиг на храна. Березитите биле одлични ловци и риболовци, а Црн Дрим и Охридското Езеро им давале неограничени можности за богат риболов. Оваа необично важна стопанска основа, потоа изобилството со вода и со други природни богатства во најнепосредната околина, ѝ овозможиле на Струга да се развива постепено и непрекинато, до одредени граници, обусловени од близината на Охрид, град со очигледно поважна и поклучна стратешко-географска положба. Околу Струга никнале словенски полски и планински села. Таа им станала центар во секој поглед.

Набргу по доаѓањето на бугарските несловенски племиња на Балканскиот Полуостров, нивните ханови се стремеле да ги прошират границите на својата држава за сметка на другите Јужни Словени и на Византија. Ханот Пресијан навлегол во источниот дел на Македонија, најверојатно во Брегалничката област и северно и јужно од неа. Кнезот Борис (853-888), којшто ги присилил Бугарите на покрстување, ги истиснал Византијците од територијата на цела Западна Македонија и ја покорил Струга со околината. Тој навлегол длабоко и во Албанија, каде живееле и Словени.

Отпрвин Византија воопшто не сакала да ја признае новата положба во овој дел на Балканскиот Полуостров, но подоцна, во 864 година, склучува договор со бугарскиот кнез Борис I и ја признава, де јуре, неговата власт во новопокорените области, значи и во Македонија. Струга останала под бугарска власт и во времето на бугарскиот цар Симеон Велики (893927), кој настојувал сосема да ја истисне Византија од Балканот, за да создаде едно огромно јужнословенско царство (такви идеи имале подоцна и македонскиот цар Самуил и српскиот цар Душан).

За време на и после Самоил

Положбата на Македонските Словени во Струга и Струшко била просечно добра во времето на Самуиловото владеење, иако тој водел постојани војни против Византијците. Тогаш, во овој крај, богомилите биле во мнозинство, но не ги прогонувале. Големо влошување настапило по воспоставувањето на византиската власт во Македонија. Струга се нашла во границите на Охридската тема и била изложена на сурова феудална експлоатација. Византиските службеници (и воените и цивилните), дојдени крај Црн Дрим од поголеми и поразвиени градски центри во царството, свесни за временоста на своето живеење таму, се стремеле да го исползуваат своето службување побргу да се збогатат за сметка на Македонските Словени. Притоа, тие не знаеле за милост. Цеделе сè што можело да се исцеди, ограбувале сè што можело да се ограби. Во тоа особено се истакнувале државните органи за собирање на даноци, а и грчкото духовенство, кое правело сè за да ја отстрани од употреба словенската богослужба во црквите. Познатиот Охридски архиепископ Теофилакт (10841108), кој го превел и го прикажал како свое опширното житие на Климент Охридски (а потоа го изгорел словенскиот оригинал), во некои свои писма се жали дека државните органи ги оптоварувале неговите поданици – рибарите и воденичарите – со двојно зголемени даноци, без да имаат законско право. Тоа се однесувало и за Македонските Словени во Струшко, зашто и тие му биле „поданици”.

Струга потпаднала повторно под бугарска власт во времето на Калојан (11971207). Таа и робувала на бугарската држава и во времето на Иван Асен (12161240). Може да се рече дека пак заживеела слободно, како во времето на Самуила, по создавањето на самостојната државичка на македонскиот феудален владетел Стрез.

Струга и Струшко пострадале многу во текот на XI век, кога Норманите, предводени од Роберт Гвискард и од неговиот син Боемунд, навлегле длабоко во Македонија, по Виа Игнација. Пред пристигнувањето на норманските освојувачи, византиските власти во Охридската тема собрале војници за својата пешадија. Исто така, при поминувањето на Норманите, Струшко било пљачкосано. Воинствениците од Северна Европа извршиле бројни злосторства во Струшко. Некое време градот се наоѓал и под власта на Епирците, чијшто деспот Теодор Ангел Дука Комнин бил крунисан за цар од охридскиот архиепископ Димитар Хоматијан (12171234) (автор на кусото житие на Климент Охридски).

Во XI век Струга ја посетува византиската патописка Ана Комнина во чии записи Струга се нарекува град на сто мостови. Во средниот век благодарение на веќе постојната Виа Игнација и Самуиловите новоизградени патишта Струга веќе станува и богат трговски центар. Патописецот Бернард ја опишува како значајна крстосница, а Евлија Челебија кој овде престојувал во втората половина на XVII век сведочи за големите струшки панаѓури, по два во текот на годината, на кои доаѓале и до 50.000 посетители. Месноста на кои биле изградени илјадници дуќани и други објекти и денес се нарекува Панаѓуриште. Во градот, XIX век поминува во знакот на преродбата и ослободувањето од грчкото духовно влијание. Токму Струга преку браќата Димитрија и Константин Миладинови станува предвесник и средиште на македонската народна преродба.

Под српското царство

По обновата на Византиското Царство во 1261 година, Византијците управувале околу 20 години во цела Македонија, без да бидат вознемирувани во тоа од некоја страна. Но, во текот на истиот век, започнува ширењето и зацврстувањето на српската власт кон југ, на територијата на Македонија. Српскиот крал Милутин бил прв што зазел македонски области. Душан Силни (13311355) ја вклучил Струга во границите на своето големо царство, со престолнина во Скопје. Тој го именувал за управител на Охрид и Струга севастократорот Бранко Младеновиќ (татко на Вук Бранковиќ). Но, поверојатно е дека практично власта ја држел неговиот син Гргур Бранковиќ.

Во тоа време Струга и натаму е познат стопански центар, особено со развиениот риболов. Во една повелба на царот Душан Силни, градот Струга се споменува како рибарско ловиште подарено на храмот „Света Богородица Перивлепти“, во Охрид. Од истиот документ се гледа дека тогашната Струга се делела на две градски целини: Вранинска Струга и Мала Струга, најверојатно наречени така според речните ракави на Црн Дрим, при далјанот.

Цар Душан им овозможил на прочуените дубровнички трговци да можат да се движат низ неговата држава. Таа положба придонесла да се развие трговијата во позначајните македонски градови. Карваните на дубровничките трговци, натоварени со скапоцена и разновидна стока од западните европски земји, се задржувале главно во Скопје, тогашна престолнина на српската држава, а еден помал дел од трговците го продолжувале својот пат и кон јужниот дел на Македонија. Тие често ги посетувале и Прилеп, Битола и Охрид. Дубровничките трговци, кои ќе стигнеле до Охрид, наминувале и во Струга за да го продадат она што го носеле, но и за да купат струшки сточарски и земјоделски производи.

Под османлиско владееше

Душановиот наследник кралот Урош не бил кадарен да го спаси царството од цепкање и слабеење. Одделни српски феудалци се стремеле да станат што е можно посамостојни и да не зависат од централната власт. Тогаш се засилил амбициозниот крал Волкашин (13651371). Тој успеал да ја зајакне својата власт во Прилепско, Битолско, Охридско и Струшко. По неговото загинување во битката кај реката Марица, во 1371 година, таа територија ја наследил легендарниот јунак од народната поезија на сите Јужни Словени Крале Марко (13711395). Иако турски вазал, Крале Марко се грижел да ги заштити Македонските Словени од сè почестите турски грабежи во овој дел на Македонија.

Струга не останала долго под непосредната власт на Крале Марко, зашто великиот жупан Андреа Гропа (најверојатно по потекло Албанец) се зацврстил во Охридско и во Струшко како самостоен господар. Но и Гропа не можел да направи нешто позначително за заштита на населението во својата управувачка област.

Животот станал неснослив. Завладеало чувство на општа несигурност и страв, уште пред воспоставувањето на турската власт во целата област. А во тоа време Турците започнале трајно да ги освојуваат и покоруваат македонските градови. Прочуениот војсководач Тимур Таш-бег, организирал поход од Самоков преку Овче Поле кон Југозападна Македонија. Неговите војски ги зазеле градовите Штип, Велес, Прилеп и Битола. Во хрониката на турскиот автор Ашик-паша ЗадеТеварих-и-ал-Осман” за турското навлегување во споменатиот правец пишува:

Потоа се зададоа кон албанскиот вилает. Co мошне голема војска стигнаа во Манастир (Битола). Тој крај беше дарежлив. Народот се покори“.

По стабилизацијата на турската власт во Македонија, била извршена управно-територијална поделба на целата земја. Во 1582 година во Охридскиот санџак влегувале следните нахии: Охрид (со Струга), Преспа и Дебарца (од Охридската каза) и Горни Дебар, Жупа и Река (од Дебарската каза).

Грчка пропаганда

Во почетокот на XVII век се засилило грчкото влијание во Струга и Струшко. Грцизмот навлегувал тогаш од јужните дијацези на Охридската архиепископија. Дотогаш, градот крај Црн Дрим ја беше запазил словенската богослужба, а и натписите на фреските и на иконите биле на словенски јазик, со кирилски букви. Струшките свештеници и калуѓери препишувале неуморно и со голема љубов словенски ракописни книги. Како доказ за тоа, може да се земе и фактот дека во Струга е најден словенскиот превод на службата на Климент Охридски, во препис од српската редакција од XV век. Соживеана со словенската традиција во црквите и во ќелијните училишта, приклучени кон храмовите, Струга пројавила необично жилав отпор против грцизмот и се стремела со сета сила да го спречи неговото навлегување во нејзината средина. Но, грцизмот воопшто не отстапил. Од соседниот Охрид започнува да се шири кон Струга, истовремено со сличното штетно влијание што доаѓало од Албанија, исто така загрозена од новата политика на патријаршијата во Цариград.

Во XVII век живнала католичката пропаганда во Охридско и во Струшко. Таа и порано дејствувала во Македонија, главно од политички причини. Одвреме-навреме опаѓала и воопшто не се чувствувала. Во 1651 година папата го именува за католички архиепископ (надбискуп) Андреј Богдани, но тој не ни дошол во Македонија, во Охрид, од страв да не биде убиен од православните христијани.

ВМРО

Внатрешната македонска револуционерна организација во Струга и Струшко развила многу поголема и посестрана дејност по пристигањето на Христо Узунов и Никола Русински, во Охридско и Струшко. Двајцата способни револуционери, централисти, имале сосем јасни концепции за тоа како треба да се одвива натамошното оспособување на македонскиот народ за вооружена борба против многувековниот поробувач. Тие вовеле тактика поразновидна од таа што дотогаш се употребувала и наложиле револуционерните чети да се движат само ноќе, уништувајќи ги трагите зад себе. Освен тоа, со строга наредба четите биле задолжени: воената обука да ја спроведуваат во недостапни планински месности; да одбегнуваат борби што би им ги наметнале турските аскери, со цел да се запази живата сила на ВМРО за решавачката битка. При топло време четите ноќевале надвор од населби, а ако се сместеле во некое село, тогаш селаните биле должни да постават свои стражи.

И градските и селските комитети примале нови членови во борбените редови на Револуционерната организација. Целата околија била покриена co мрежата на ВМРО. Секое село, дури и најмалото, имало свој селски комитет, што го составувале: началник, секретар, благајник, селски војвода и 2-3 члена. Селските комитети, покрај тоа, располагале со свои курири и стражари (чувари) за обезбедување на населбата од непредвидена опасност. Оние кои не се наоѓале во четите, а имале оружје, биле вклучени во народната милиција, што влегувала во дејство само при потреба.

Македонските селани не оделе повеќе по турските судови. Комитетите и војводите ја презеле судската функција. Комитетите на ВМРО, исто така, го забрзале вооружувањето; наредиле штедење при свадби и при други слични обичаи; забраниле девојките и жените да носат скапоцен накит; наложиле зголемување на земјоделското и на сточарското производство за производителите да можат да дојдат и до пари и до резервни количества на прехранбени продукти, неопходни за герилско војување.

Комитетите на ВМРО во Струшко и во Охридско влегле во борба против сите видови суеверија (маѓии, баења, јасновидости и сл.). Организацијата, со помош на учителите и на други попросветени луѓе, ги присилила Македонците постепено да свикнуваат и со похигиенски начин на живеење, а и да бараат лекарска помош при болест, наместо да одат кај надрилекари, што се збогатувале за сметка на непросветените. ВМРО ја забранила нивната дејност и ги прогонувала.

ВМРО во Струшко развива низа морални одлики меѓу своето членство, а преку него среде целиот народ во областа. Од етичките вредности што ВМРО ги всадувала и ги одгледувала, врвно место заземала борбата против омразата кон сите Турци воопшто и пазењето најстрог сексуален морал во четите и по селата. За прекршителите на последното била предвидена смртна казна. Тогаш биле дадени и напатствија како да им се парира на предавниците и на експлоататорите на трудбениците.

Позитивните резултати биле видливи во секојдневниот живот. Четите ги исчистиле разбојниците. Населението здивнало од нивниот терор. Иако ВМРО водела борба и против суровата феудална експлоатација на македонските селани, Струшкиот комитет спроведувал и една поинаква практика во однос на чифлизите во Струшко: револуционерните чети ги штителе чифлигарите од самоволијата на нивните господари, но исто така и чифликсајбиите од разбојничките ограбувања. Заради тоа чифликсајбиитеАлбанци и Турци – бесплатно ги снабдувале четите со храна.

Илинден 1903

Револуционерното знаме извезено во Струга

Пара Спасова, десетарка и активист на ВМРО од Струга

Пред и за време на востанието

По пристигнувањето на Русински во Охридско, Охридската револуционерна околија била поделена, заради полесно функционирање, на десет револуционерни реони, со главен центар во Охрид, а со седиште на потцентар во Струга. Според таа поделба, на струшката територија биле создадени следните револуционерни реони:

  • Деветти револуционерен реон: Струшки, со псевдоним Дримкол, а со центар во селото Вевчани и
  • Десетти револуционерен реон: Малесија, од десниот брег на реката Црн Дрим, а со центар во селото Присовјани.

Настапува и 1903 година. Револуционерните дејности во Струшко не стивнуваат. Комитетите на ВМРО ги ползуваат зимските месеци за понепосредна работа со членството и со целото население. Но и турските власти не седат мирно. Полицијата испраќа насекаде свои агенти, прибира податоци и му ги доставува на струшкиот мудур, за да може да преземе соодветна акција против ВМРО. На 19 јануари 1903 година, мудурот од Струга го напуштил своето седиште, на чело на воен одред од околу 40 аскери, и го посетил селото Радожда за да најде комити. Аскерите извршиле детален претрес по куќите, но не нашле ништо сомнително.

Во текот на првите месеци на 1903 година се заредиле низа важни настани што на соодветен начин се одразиле и во Струшко. Се одржал фамозниот Солунски конгрес на ВМРО, свикан од внатрешни врховисти и пројавени предавници на македонскиот народ. Потоа се одржува и Смилевскиот конгрес на кој охридските делегати, што го претставувале и Струшко, се искажале против објавувањето на востанието, заради положбата на теренот. Сепак, одлуката паднала. Конгресот го определил Христо Узунов за началник на револуционерните чети во Охридско и Струшко. Веднаш по враќање од Смилевскиот конгрес, тој се зафаќа со забрзано подготвување на реонот за активно учество во вооруженото востание. Комитетите продолжиле да купуваат оружје и по планините создале илегални складишта и засолништа. На 14 мај 1903година, до охридското и струшкото раководство пристигнува окружното на Главниот штаб на востаничките сили, раководен од Даме Груев. Тоа окружно препорачува курирските врски од Струга до Главниот штаб да бидат воспоставувани „преку Ресенско или преку Демирхисарско”.

Од истиот месец, забрзано се полнат патрони за четите во куќата на Дудуловци во Струга. Таа илегална леарница полнела просечно, при нормални услови, по 2.000 патрони дневно. Во исто време, Струшкиот комитет на ВМРО ги активирал поопитните женски групи, од кои шест биле посебно активни. Co нив раководеле десетарките: Дола Бамбалова, Фана Бендова, Мара Китанова, Мара Мечкарова и Пара Спасова.

Неколку недели пред Илинденското востание, Струшкиот комитет на ВМРО ја задолжил мошне активната членка Василка Јакимова Матова да го извезе, според дадениот нацрт, знамето на Струшкиот револуционерен реон. Бидејќи за изработка на револуционерните знамиња немало единствена директива со единствен нацрт, стружани го изработиле своето борбено знаме на следен начин: Од едната (главната – тука лева) страна била извезена девојка со знаме во рацете – алегорија на Македонија – и со натпис на тоа знаме: „Слобода или смрт”. Десно од девојката имало исправен мал лав. Девојката газела врз предмети што означувале пораз на Турското Царство. На другата (десна) страна бил прикажан голем лав, со крената опашка, како гази врз турското знаме со верските симболи: полумесечина и ѕвезда. Везот од двете страни бил врз црвена свила.

Знамето стоело прицврстено на долга дрвена, мазна рачка. Интересно е дека ресите од црвена свила и од златна срма не виселе од сите три слободни рабови на знамето, туку само отстрана и оздола. Горниот раб на знамето бил слободен, а на врвот од рачката имало китка (како за на свадба).

Месец јули 1903 година бил исполнет со најразлични забрзани дејности на градските комитети на ВМРО во Охрид и во Струга. Струшкиот комитет често среќавал големи тешкотии заради етничката структура на населението, а и заради близината на Албанија. Иако ВМРО имала голем број симпатизери, соработници и членови меѓу Албанците, сепак струшкото револуционерно раководство не знаело како ќе реагираат Албанците од нивната матична земја, доколку реакционерните кругови би успеале да ги убедат дека борбата на Македонците е антимуслиманска, каква таа ниту била ниту можела да биде.

Друг нерешен проблем бил начинот на водење на борбата по објавување на востанието. И по Смилевскиот конгрес струшкото раководство се двоумело во однос на тактиката и стратегијата на борбата, поради веќе посочените причини. Сосем слични тешкотии имало во Охридско. Па сепак, подготовките продолжиле со забрзано темпо. Охридскиот револуционерен реон бил поделен на пет подреони, од кои два во Струшко: Струшки и Дебарски Дримкол – западно од реката Црн Дрим, со одговорни војводи Лука Групчев и Марко Павлов, и Малесија, на источниот брег на Црн Дрим, со одговорен војвода Тасе Христов.”

По Илинден 1903

По задушувањето на Илинденското востание, Струшкиот комитет на ВМРО презел низа мерки за да им помогне на оние села што најмногу настрадале. Комитетот ја спроведува во дело замислата за самопомош на македонскиот народ, што се покажа побрза и поефикасна отколку средствата давани од разни пропаганди. Помош дала и црквата Св. Ѓорѓија. Во записникот од седницата на управата, одржана на 31 август 1903година, се гледа дека „во таа година (додека беше питроп Теодосие Голабов – бм) (црквата) имаше чист приход од 20.258 грошеви… што беа употребени за платите на учителите, певците (псалтите), слугите и за милостина”. Под милостина се означени средствата дадени како помош на бедни семејства од загинати револуционери.

Во октомври 1903 година уште еден настан ја потврди револуционерноста на жените во Струшко. Мартиница, од селото Јабланица, членка на ВМРО, застрелала еден однароден предавник и турски шпион. Турските власти ја фатиле, ја врзале и ја префрлиле во централниот затвор во Битола. Мартиница не се смирила со судбината, туку успеала да избега од затворот, со помош на други затвореници. Настанот ја изненадил битолската полиција, која не успеала да и влезе во трагата. Мартиница живеела илегално и продолжила да работи за Револуционерната организација.

Струшкиот комитет на ВМРО брзо ја обновил револуционерната мрежа на територијата. Во проретчените раководства на селските комитети влегле нови и помлади луѓе. И женските групи на Организацијата биле проширени и зголемени со нови членки.

Новоживнатата српска пропаганда во Струшко продолжува да создава пречки за нормалната дејност на ВМРО. Иако многу слаба, таа не се откажува од тој реон. Нејзините агитатори врбуваат приврзаници дури и меѓу членовите на Организацијата, што доведе до подготвување убиство на војводата Ставре Гогов, којшто се пројавил како голем непријател на врховистите, и на сите странски пропаганди. Платеникот тешко го ранил војводата, но тој сепак оздравел по неколку седмици и продолжил да дејствува во реонот. Тоа станало во 1906 година. Истата година турските власти го убиле мошне активниот соработник на ВМРО свештеникот Петре од селото Вевчани. Тоа убиство предизвикало голем револт кај населението, а комитетите го исползувале за позасилена агитација меѓу Македонците и меѓу пријателите муслимани.

На 11 април 1907 година, македонски борци од неколку чети се собираат во Вевчани на советување. Пристигнатите чети биле под раководство на војводите Ставре Гогов и други. Турските власти ги откриле. Во селото пристигнале турски воени единици, придружени од башибозуци од Лабуништа, Октиси и Подгорци. Војводата Гогов загинал опкружен во една самечка камена кула.

По Хуриетот, 1908, младотурската власт побарала Македонци од Струга за служење во турската војска. На мнозина им биле врачени покани, за да се јават во определена единица. Тогаш баба Парушка, од Струга, сама префрлила 190 Македончиња од градот в планина каде што ѝ се придружиле на четата на Петар Чаулев (кој се засолнувал повремено во Албанија).

Две години потоа, на 5 мај 1910 година, Македонците во Струга одржале градско годишно собрание за разгледување на некои културно-просветни проблеми. Присутните избрале црковно-училиштен одбор од редовите на поактивните стружани. Сите избрани биле мирјани. Одборот, покрај другото, предложил да се изгради нова училишна зграда во Струга, зашто старата била дотраена. Граѓаните ја прифатиле иницијативата и почнале да внесуваат доброволни прилози.

Балкански и Прва светска војна

Мостот срушен за време на Балканските војни во битка меѓу српските и бугарските окупаторски сили во Струга

Струшката чаршија во 30-тите години од XX век

Кога балканските монархии се здружија да ѝ објават војна на Турција за да ги остварат своите тајни стремежи за делба на живата снага на Македонија, а и на другите балкански области што уште се наоѓаа под власта на султанот, Струга – според картата на таканаречената “спорна зона” – била вклучена во сферата на интереси на Кралството Србија, додека Охрид и бил приклучен на бугарската зона. Струга е окупирана од српските војски без борба, зашто турските единици се повлекле кон Елбасан (Албанија).

И Првата светска војна се одразила во Струшко. Бугарските и српските единици се судриле во самиот град на 26 ноември 1915 година. По неколкудневна борба, српските војски биле присилени да се повлечат кон Албанија. Струга ја окупираат бугарските единици.

По завршувањето на Првата светска војна, Струга се наоѓа повторно под српска власт. Животот во новото Кралство на Србите, Хрвати и Словенци (СХС) не бил многу подобар од тој во турско време, зашто македонскиот народ и натаму останал национално угнетуван и обесправен.

Втора светска војна

Во 1941 година Струга потпаѓа под италијанска власт. Ослободена е на 8 ноември 1944 година.

Географски карактеристики

Местоположба

Струга е сместена е во подножјето на планината Јабланица, во Охридско-Струшката котлина, на северниот брег од Охридското Езеро, непосредно на местото каде се излива реката Црн Дрим од Охридското Езеро.

Клима

Поглед од реката Црн дрим на десната страна на Струга

Според географската положба на Струга, климата односно температурите, Струга има суптропска клима, но влијание има со своите воздушни струи и континеталната клима. Заокруженa со планински предели на запад се наоѓа Јабланица, на североисток Караорман и на југоисток Галичица, како и отвореноста на Струшкото Поле по долината на реката Црн Дрим и Сатеска кон север, условиле пониски годишни температури. Максималните воздушни температури во месеците јули и август можат да варираат од 28°С – 33°С. Во летната сезона односно месеците јули и август, температурата на водата може да достигне дури 26,4°С.

Просечниот број на денови со летна температура на воздухот повисока од 25°С и на површинскиот дел на водата од езерото од 20°С, изнесува од 73-78 денови, со најголем интензитет во јули и август. Во зимскиот период од годината средните месечни температури се над нулата. Во планинските делови над 1600 м.н.в. температурите пониски од 0 степени започнуваат од декември до крајот на март.

Инсолацијата во Струга и Струшкиот регион е мошне висока. Со 2208,3 часови годишно, Струга го зазема првото место во Република Македонија. Во различните годишни периоди Струга има различен сончев сјај. Така на пример, од месец декември до месец август сончевиот сјај е подолг ,а обратно е од месец август до месец декември . Во месеците јули и август просечната инсолација стигнува од 10 до 12 часа, со што позитивно влијае во општата клима на градот Струга.

Статистичките податоци покажуваат дека во Струга и Струшката Котлина облачноста е најголема во декември и изнесува до 7,2 часа, а најмала во август кога се спушта 1,4 часа.

Врнежите од дожд во Струшката котлина се сиромашни. Просечната количина на дожд изнесува 600-700мм. А на околните планини достигнува од 2000-2500мм дожд, тој се наоѓа на планината Јабланица. Во Струшката Котлина годишно има 96 врнежливи денови во годината, со минимум на летните месеци.

Географската положба на Струга, отвореноста на Струшката Котлина, планините околу градот како и близината на езерото, овозможуваат во Струга да дува ветар од сите страни. Ветровите се делат на постојани и локални. Во постојаните ветрови спаѓаат ветровите што доаѓаат од југ и од север. Ветровите од север обично доаѓаат по долината од реката Црн Дрим и носат свежина, ги има низ целиот период на годината, но најчесто во зима. Јужниот ветер дува обично во март и април,а поретко во мај. Јужниот ветер е погоден за лов на јагула, плашици, грунец. Локалните ветрови се производ на нееднаквото загревање на копното и езерската водена маса. Карактеристичен ветер за Охридското Езеро е ветерот Стрмец. Доаѓа од околните планини и затоа е студен, дува преку цела ноќ до изгрејсонце со тивок ветер и полн бран.

Население

Струшко семејство – почеток на XX век

Пописот од 1991 година не бил целосно одржан во градот Струга, бидејќи дел од неговото население одбило да учествува, односно го бојкотирало неговото одржување, поради што за таа пописна година, во градот нема целосни податоци.[заб 1]

Според податоците од пописот на население спроведен во 2002 година, во Општина Струга имало 63.376 жители. Стапката на наталитетот во 2004 е 10,2% (на 1000 жители), a стапката на општиот морталитет изнесува 7,5% (на 1000 жители). Стапката на смртност кај доенчињата изнесува 10,6 промили. Природниот прираст во бројка е 101, во промили е 2,7. Со овие податоци општината е под просекот на Македонија.[2]

Миграционото салдо во 2004 е 6. Притоа како доселени се регистрирани вкупно 223 лица, од кои 152 се доселени граѓани во рамки на Република Македонија. Карактеристично е дека од вкупно отселените граѓани најголем број (113) се од женски пол, а најчестите причини за преселување се склучувањето брак и семејните (78 и 52 респективно).

Просечната густина на населението изнесува 130,6 лица на км². Бројот на склучени бракови во 2004 година е 288 или 7,8 брака на 1000 жители и бројка на разводи 12 или 0,3 разводи на 1000 жители. Во однос на склучените бракови општината е над, а додека во однос на разведените бракови, општината е под републичкиот просек, односно спаѓа во групата со најниска стапка на разведени бракови.

Структурата по пол за Општина Струга е 31.743 (50%) жени и 31.633 (50%) мажи. Просечната старост на населението, според пописот од 2002, изнесува 33,1 години. Учеството на младо население до 20 годишна возраст изнесува 36,2%, а најголемо учество во вкупното население има населението со старост под 40 години 67,2 % додека процентот на население над 60 години е 11.7%.

Етнички групи

Според пописот на населението од 2002 година, во градот имало 16.559 жители и спаѓал во групата на средни градови.[3] Етнички гледано, населението е составено од:[4]

Етнички групи[4]
Македонци
53.75%
Албанци
31.96%
Турци
5.48%
други
4.37%
Власи
3.32%
Роми
0.59%
Срби
0.43%
Бошњаци
0.10%
народ вкупен број % од вкупното население
Македонци 8.901 53,75
Албанци 5.293 31,96
Турци 907 5,48
Роми 97 0,59
Власи 550 3,32
Срби 72 0,43
Бошњаци 16 0,10
други 723 4,37

Скопје-прекрасна метропола и главен град на Република Македонија

Скопјеглавен и најголем град во Македонија, кој воедно претставува административно-политички, стопански, културен и образовно-научен центар. Се наоѓа во средишниот дел на Балканскиот Полуостровраспространет на бреговите на реката Вардар.

Име:

Градот Скопје во текот на своето постоење во зависност од историските прилики бил именуван со различни имиња. Античкото име е Скупи (латински: Scupi).

Името на градот Скопје има различна транскрипција на различни јазици и култури. Градот е познат како Shkupi (Шкупи) на албански, Скопље/ Skoplje на српски/хрватски јазик, Scupi (Скупи) на латински, Скопье на руски, Skopiye (Скопије) на ромски, Σκόπια (Скопија) на грчки, Skopje на романски јазик, Üsküp (Ускуп) на турски, итн.
Во византиските документи градот е забележан како Скопија, а Словените го означувале и како Скопiе, Скопје, Скопље. За време на владеењето на цар Самоил, Скопје станува дел од Самоиловото Царство. Во подоцнежниот период градот потпаѓа под власт на Византија, Бугарија и Србија, а на 19 јануари 1392 градот го зазелеОсманлиите и го добил името Ускуп (Üsküp).

Праисторија и антички период:

Најстарите сведоштва и археолошки пронајдоци тврдат дека Скопје е населен уште од 4000 г.п.н.е.[2] Скопје за прв пат во документи се споменува од Клавдиј Птоломеј под древното име Скупи. Името Скупи (колиба, засолниште, стреа) за прв пат се јавува кај пајонското племе Агријани (Граи), кои живееле на овие простори.

Според историските податоци, во времето на императорот Октавијан Август, од 13-та до 11-та година пред нашата ера, Скупи од логор (каструм) на двете македонски легии – 5-та македонска и 4-та скитска легија прераснал во град.

Подоцна во 84 или 85 година императорот Домицијан основал колонија Флавија Скупи, град со римски самоуправни права кој бил најголем на просторот од Солун на југ до Дунав на север. Во тоа време Скопје доживува голем развој и станува град со свој бискуп.

Средновековна историја:

За прв пат градот е разурнат во катастрофалниот земјотрес на 28 април 518 година. По земјотресот Скупи веќе не се споменува, а скопската котлина добива нов град со името „Јустинијана Прима“.

На 16 април 1346 год. во Скопје Стефан Душан бил крунисан за цар во присуство српскиот патријарх Јоаникиј.

Османлиско ропство:

Во 1555 година градот повторно е разурнат од катастрофален земјотрес, но набрзо е обновен и станува турско воено упориште.

На 25 и 26 октомври 1689 година градот го освоил австрискиот генерал Силвио Пиколомини кој подоцна го запалил Скопје поради епидемија на чума и за да не им остави ништо на непријателите. Градот горел цели два дена и бил скоро целосно уништен[3].

Пазарен ден во Скопје во почетокот на XX век

Старо Скопје – Офицерскиот дом на главниот плоштад во 1920-тите.

Дел од Скопје, до Камени мост.

Управата на градот Скопје, од 1927 година.

Во XIX век Скопје станува важен сообраќаен центар каде што почнува да цвета занаетчиството. На 25 октомври 1912 година по 520-годишно владеење Османлиите го напуштаат Скопје, а веќе наредниот ден влегува Моравската дивизија на српската војска со што градот потпаѓа под српска власт.

Првата и Втората светска војна:

За време на Првата светска војна Скопје се наоѓа под окупација на бугарските и австроунгарските сили, а по завршување на војната станува дел од Кралството на Србите, Хрватите и Словенците.

Во Втората светска војна Скопје повторно е окупирано од Бугарија, сојузник на нацистичка Германија. На 22 април 1941 година бугарската Петта армија го окупира Скопје и остана во градот сè до 9 септември 1944 година. На 13 ноември 1944 година борците од 42-та и 50-та народноослободителна дивизија на македонската војска и 16-та македонска бригада го ослободуваат Скопје од германската фашистичка окупација.

По ослободувањето од фашистичкиот окупатор на 13 ноември 1944 година, градот брзо се развива и станува индустриски, културен и административен центар на Социјалистичка Република Македонија која е во составот на Социјалистичка Федеративна Република Југославија.

Земјотресот од 1963:

Повеќе информации: Скопски земјотрес

Хотел Македонија, кон плоштадот, ул. Никола Вапцаров, поплавата од 1962 во Скопје

Земјотресот во Скопје од 1963 година: Самоиницијатвно граѓаните бараат затрупани и ранети

Во почетокот на ноември 1962 поради обилни дождови, реката Вардар го поплави Скопје. Поплавени беа околу 5000 куќи. Поплавата беше предвесник на една поголема трагедија неколку месеци подоцна.

На 26 јули 1963 година во 5:17 часот Скопје беше разурнато од земјотрес со јачина од 9 степени по Меркалиевата скала (6,1 според Рихтеровата сеизмичка скала). Под урнатините животот го загубија 1.070 негови граѓани, беа повредени над 4.000 граѓани. Повеќе од 90 отсто од зградите во градот беа урнати и над 20.000 граѓани оставени без покрив над главата.

По земјотресот градот почна да се гради по урнек по проектите на Кензо Танге и Адолф Циборовски. Старата железничка станица, денес е музеј на градот Скопје и симбол на големиот земјотрес. Часовникот на станицата е засекогаш сопрен на фаталните 5 часот и 17 минути изутрина.

Првата помош за граѓаните на Скопје дојде од војската и граѓаните на тогашните југословенски републики, а неколку дена по земјотресот започна да пристигнува и помош и спасувачки екипи од целиот свет. Точно 87 нации во светот испратија некаква помош во Скопје и помогнаа тој да се изгради повторно, и поради тоа градот го носи и епитетот „град на солидарноста“.

Современа историја[уреди | уреди извор]

На 6 август 2016 година Скопскиот регион го зафати големо невреме, што резултира со силен ветар и полави. Во невремето животот го загубија 22 лица.

Географски податоци

Скопје се наоѓа на 21° 26′ географска должина и 42° северна географска ширина. Надморската височина во центарот на градот изнесува 240 м Се простира на 1.818 км2 во широчина 9 км (Водно-Радишани) и во должина 23 км. (Драчево – Ѓорче Петров). Градското подрачје зафаќа површина од 225 км2.

Климата во Скопје ја карактеризира средна годишна температура од околу 12,4 °C. Летата се долги суви и жешки, а зимите ладни со многу магловити денови. Низ скопската котлина протекуваат реката Вардар со своите притоки: Треска, Пчиња, Маркова Река, Лепенец и Кадина Река. Скопската котлина ја опкружуваат планините: Водно, Караџица,Осој, Жеден и Скопска Црна Гора.

Климатски податоци за Скопје
Месец Јан Фев Мар Апр Мај Јун Јул Авг Сеп Окт Ное Дек Годишно
Највисока забележана °C (°F) 18.7
(66)
24.2
(76)
28.8
(84)
32.4
(90)
35.2
(95)
41.1
(106)
42.8
(109)
43.2
(110)
37.0
(99)
33.9
(93)
28.2
(83)
22.1
(72)
43.2
(110)
Прос. висока °C (°F) 4.5
(40)
8.3
(47)
14.0
(57)
19.1
(66)
24.4
(76)
28.8
(84)
31.4
(89)
31.5
(89)
26.5
(80)
19.8
(68)
11.5
(53)
5.5
(42)
18.8
(66)
Сред. дневна °C (°F) 0.1
(32)
2.6
(37)
7.6
(46)
12.1
(54)
17.3
(63)
21.5
(71)
23.8
(75)
23.8
(75)
18.8
(66)
13.1
(56)
6.5
(44)
1.7
(35)
12.4
(54)
Прос. ниска °C (°F) −3.8
(25)
−2.3
(28)
1.6
(35)
5.4
(42)
10.0
(50)
13.7
(57)
15.8
(60)
15.7
(60)
11.6
(53)
7.2
(45)
1.8
(35)
−1.8
(29)
6.2
(43)
Најниска забележана °C (°F) −25.6
(−14)
−21.8
(−7)
−10.8
(13)
−5.8
(22)
−1.0
(30)
3.0
(37)
7.0
(45)
7.0
(45)
−2.0
(28)
−6.4
(20)
−12.2
(10)
−22.9
(−9)
−25.6
(−14)
Прос. врнежи мм (ин) 30
(1.18)
29
(1.14)
38
(1.5)
40
(1.57)
43
(1.69)
54
(2.13)
38
(1.5)
36
(1.42)
34
(1.34)
49
(1.93)
45
(1.77)
48
(1.89)
483
(19.02)
Прос. бр. врнежливи денови 10 9 10 10 11 10 7 6 6 7 9 11 106
Прос. бр. снежни денови 5 5 3 0.2 0 0 0 0 0 0.1 2 5 20
Прос. релативна влажност (%) 83 75 68 66 66 61 56 56 63 74 82 85 70
Сред. бр. сончеви часови месечно 86.9 112.5 161.1 198.4 245.2 276.3 323.0 305.4 247.5 188.2 114.8 79.6 2.338,9
Извор бр. 1: Pogoda.ru.net,[4] Светска метеоролошка организација (денови со врнежи)[5]
Извор бр. 2: NOAA (сонце, 1961–1990)[6]